10 ciekawostek na temat „Ostatniej Wieczerzy”
„Ostatnia Wieczerza” Leonarda da Vinci nie jest freskiem, co wyjaśnia zarówno jej niezwykłe piękno, jak i wielowiekowy proces niszczenia. Namalowane w latach 1495–1498 w mediolańskim kościele Santa Maria delle Grazie dzieło powstało przy użyciu tempery na suchej, zagruntowanej ścianie. Leonardo odrzucił tradycyjną technikę fresku na mokrym tynku. Pozwoliło mu to na powolną pracę i wprowadzanie poprawek, ale eksperyment ostatecznie się nie powiódł, a farba zaczęła się łuszczyć już dwie dekady po ukończeniu dzieła.
1. To nie fresk – i w tym tkwi problem
Tradycyjna technika malowania fresków polega na nakładaniu pigmentów na mokry tynk, co sprawia, że farba trwale łączy się ze ścianą podczas wysychania. Leonardo, znany ze swojego perfekcjonizmu, potrzebował więcej czasu na dopracowanie dzieła. Zdecydował się na malowanie temperą na podwójnej warstwie gipsu, smoły i mastyksu, nałożonej na suchą ścianę refektarza. Ta eksperymentalna technika pozwoliła na uzyskanie niezwykłej szczegółowości, ale okazała się nietrwała. Farba nie przylegała dobrze do ściany, a proces niszczenia rozpoczął się zaledwie kilka lat po ukończeniu malowidła.
2. Ma imponujące wymiary: 4,6 na 8,8 metra
„Ostatnia Wieczerza” to ogromne malowidło ścienne, pokrywające całą ścianę refektarza (jadalni) w klasztorze Santa Maria delle Grazie. Jego dokładne wymiary to 460 cm na 880 cm (15 na 29 stóp). Ze względu na swój rozmiar i fakt, że dzieło namalowano bezpośrednio na ścianie, nigdy nie zostało przeniesione i nie może być eksponowane w tradycyjnym muzeum.
3. Cudem przetrwało bombardowanie podczas II wojny światowej
15 sierpnia 1943 roku aliancka bomba uderzyła w klasztor, niszcząc dach i większą część refektarza. Cudem ściana z „Ostatnią Wieczerzą” ocalała, chroniona przez worki z piaskiem i rusztowania wzniesione w celu jej zabezpieczenia. Przez kilka miesięcy, podczas odbudowy klasztoru, malowidło było narażone na działanie czynników atmosferycznych.
4. W malowidle wykuto drzwi
W 1652 roku, nie licząc się z wartością dzieła, władze klasztoru postanowiły powiększyć drzwi w ścianie pod malowidłem. W trakcie prac usunięto fragment fresku przedstawiający stopy Jezusa, które, jak sugerują wczesne kopie, były ułożone w pozycji symbolizującej nadchodzące ukrzyżowanie. Drzwi te istnieją do dziś.
5. Żołnierze Napoleona urządzili sobie na nim strzelnicę
Pod koniec XVIII wieku, w czasie wojen napoleońskich, wojska francuskie zajęły Mediolan. Refektarz był przez nich wykorzystywany jako stajnia i zbrojownia. Według doniesień żołnierze dla rozrywki rzucali w malowidło kamieniami i strzelali do postaci apostołów.
6. Leonardo użył młotka i gwoździa, by uzyskać idealną perspektywę
Aby uzyskać niezwykłe wrażenie głębi, Leonardo wbił gwóźdź w ścianę w centralnym punkcie kompozycji (na wysokości głowy Jezusa). Następnie przywiązał do niego sznurki, tworząc linie pomocnicze, które pozwoliły mu tak poprowadzić pędzel, by wszystkie elementy architektoniczne i kompozycyjne idealnie zbiegały się w jednym punkcie. Dzięki temu dzieło jest wzorcowym przykładem zastosowania perspektywy zbieżnej.
7. Ostatnia renowacja trwała 21 lat
Malowidło przechodziło liczne renowacje, ale najbardziej naukowa i kompleksowa z nich rozpoczęła się w 1978 roku, a zakończyła 28 maja 1999 roku. Zespół pod kierownictwem konserwatorki Pinin Brambilli Barcilon żmudnie usuwał warstwy brudu, kurzu i farby z poprzednich, nieudanych prób renowacji, aby odsłonić oryginalne dzieło Leonarda. Szacuje się, że do dziś zachowało się bardzo niewiele oryginalnej farby.
8. Dzieło zamówiono jako część mauzoleum
Malowidło zostało zamówione przez Ludovico Sforzę, księcia Mediolanu i mecenasa Leonarda. Sforza odnawiał kompleks Santa Maria delle Grazie z zamiarem przekształcenia go w wielkie mauzoleum rodowe. Herb Sforzów można zobaczyć w trzech lunetach (półokrągłych polach) nad malowidłem.
9. Istnieją trzy wczesne kopie dzieła
Ponieważ oryginał zaczął tak szybko niszczeć, wykonano kilka wczesnych kopii. Trzy najważniejsze z nich, prawdopodobnie namalowane przez asystentów Leonarda, przetrwały do dziś i pomogły historykom oraz konserwatorom zrozumieć, jak wyglądał oryginał. Jedna z najlepiej zachowanych kopii to wykonany przez Giampietrino obraz olejny na płótnie w oryginalnym rozmiarze, który obecnie znajduje się w zbiorach Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Londynie.
10. Judasz ściska sakiewkę ze srebrnikami
Leonardo przedstawił dramatyczny moment tuż po tym, jak Jezus ogłosił, że jeden z apostołów go zdradzi. Każdy z uczniów reaguje w inny sposób. Judasz Iskariota, cofający się w cień, trzyma w dłoni małą sakiewkę, symbolizującą 30 srebrników, które otrzymał za zdradę. Przewrócił także solniczkę, co jest zwiastunem nieszczęścia.
Często zadawane pytania
Dlaczego „Ostatnia Wieczerza” jest tak sławna?
„Ostatnia Wieczerza” słynie z mistrzowskiej kompozycji, psychologicznej głębi oraz uchwycenia autentycznych ludzkich emocji dwunastu apostołów w chwili, gdy Jezus ogłasza swoją zdradę. Nowatorskie wykorzystanie perspektywy i dramatyzmu przez Leonarda da Vinci uczyniło z niej jedno z najbardziej rozpoznawalnych i najczęściej reprodukowanych dzieł sztuki w historii.
Jak długo powstawała „Ostatnia Wieczerza”?
Leonardo da Vinci pracował nad „Ostatnią Wieczerzą” przez około trzy lata, od 1495 do 1498 roku. Nie pracował nad nią bez przerwy, często robiąc długie pauzy, co było jednym z powodów, dla których wybrał wolnoschnącą farbę zamiast tradycyjnej techniki fresku.
Gdzie znajduje się oryginalne malowidło „Ostatnia Wieczerza”?
Oryginalne malowidło „Ostatnia Wieczerza” znajduje się na ścianie refektarza (jadalni) w klasztorze Santa Maria delle Grazie w Mediolanie we Włoszech. Pozostaje w miejscu, dla którego zostało stworzone, i nigdy nie było przenoszone.
Chcą Państwo zobaczyć to niezwykłe arcydzieło na własne oczy? Jedynym sposobem jest rezerwacja biletów z wyprzedzeniem ze względu na ścisłe limity zwiedzających. Można również dołączyć do jednej z naszych wycieczek z przewodnikiem, aby odkryć więcej tajemnic tego dzieła.